Ontwikkelingen bij Installatie en Handel

Algemeen beeld
Het overgrote deel van de bedrijven in de Installatiegroep is actief in Nederland en vervult veelal een regionale dienstverlenende functie. Indien gewenst worden opdrachtgevers echter ook landelijk ondersteund, waarbij mede gebruik wordt gemaakt van de zusterbedrijven in de Batenburg Groep. Hoogendoorn Growth Management exporteert daarnaast automatiseringsproducten voor de tuinbouw buiten de Benelux. De installatiebedrijven zijn actief in de utiliteitsbouw, de industrie en de infrastructuurmarkt. Door het grote aantal aanbieders is de markt uiterst competitief en wordt veel op prijs geconcurreerd. Publieke opdrachtgevers blijven veelal uitsluitend aanbesteden op basis van de laagste inschrijvingsprijs. Het verhogen van het rendement dient dan ook in het bijzonder te komen uit het aangaan van vaste relaties met opdrachtgevers en partners uit de bouwkolom en het daarmee reduceren van faalkosten, gekoppeld aan een  optimale bezetting van de productieorganisatie.
De ondernemingen van de Handelsgroep zijn gevestigd in Nederland en België. Zij vertegenwoordigen gerenommeerde buitenlandse producenten in de Benelux, of zijn logistieke partners voor het leveren van complete merkonafhankelijke productpakketten aan industriële afnemers. Tevens produceren zij voor opdrachtgevers middelgrote series producten en halffabricaten. De handelsbedrijven van Batenburg Beheer N.V. zijn voornamelijk actief als toeleverancier van de maakindustrie en de infrastructuurmarkt  in de Benelux. De omzetverdeling over de deelmarkten in 2008 is onderstaand weergegeven. Ten opzichte van 2007 is het aandeel van de Utiliteitsbouw enigszins gedaald onder meer door de verkoop van De Bosman Bedrijven in 2007.
 

Marktontwikkelingen
Voor de utiliteitsbouw heeft het Economisch Instituut voor de Bouwnijverheid einde 2008 vastgesteld dat de omvang van de totale werkvoorraad in de tijd is afgenomen tot ca. 7 maanden. Dit is het laagste niveau sinds begin 1997. De daling wordt veroorzaakt door een afname van de vraag naar kantoorruimte en door de afgenomen mogelijkheden voor financiering van nieuwe projecten. Banken kijken kritischer naar de projecten die zij willen financieren en hebben veelal de verhouding van het te financieren bedrag ten opzichte van de marktwaarde van het project verlaagd. Projecten waarvoor al financiering is verkregen lopen nog door, waardoor het effect van de kredietcrisis en de recessie op de utiliteitsbouw naar verwachting medio 2009 pas echt goed voelbaar zal worden. De mate waarin de nieuwbouwactiviteiten zich herstellen is sterk afhankelijk van het weer op gang komen van de financieringsruimte, de invloed van de leegstand op de marktprijzen en een herstel van het vertrouwen in de economie.
Bij het stagneren van de financieringmogelijkheden en angst voor druk op de marktwaarde van beleggingen zal de vastgoedmarkt zich in eerste instantie reguleren via het uitstellen van nieuwbouwprojecten. Met de bestaande installatiecapaciteit in de Nederlandse markt zal dit tot prijsdruk leiden voor de projecten die nog wel worden gerealiseerd. Dit zal nog worden versterkt door de verwachte scherpe daling in de productie van nieuwe woningen. De installateurs, die in dit segment aanwezig zijn, zullen ook in andere sectoren op zoek gaan naar werk. Omdat er nog altijd ca. 12% leegstand is in de Nederlandse vastgoedmarkt zal renovatie meer aan belang winnen. Voorts zijn er kansen voor de meer kennisgerichte installatiebedrijven nu de vraag naar energiezuinige panden toeneemt. Huurders zijn veelal bereid om in verhouding meer huur te betalen voor een energiezuinig pand omdat dit zich in het energieverbruik terugbetaalt en positief uitstraalt op het imago van de huurder.

In de industrie is in 2008 sprake geweest van een wisselend werkaanbod voor de installatiebedrijven en een dalende vraag naar producten en halffabricaten van de handelsondernemingen. De eerste tekenen van teruggang werden nog voor de zomer zichtbaar toen de vraag van producenten en toeleveranciers uit de halfgeleiderindustrie scherp daalde. Deze partijen zijn vervolgens gaan interen op de in de “supply chain” aanwezige voorraden. Voor de industriegerichte installatieactiviteiten was er rond de zomer nog geen kentering zichtbaar. Hun automatiseringsactiviteiten vinden voor een groot deel de weg naar de minder cyclische voeding- en genotsmiddelenindustrie en naar producenten van kapitaalgoederen met goed gevulde orderportefeuilles.
Nadat de kredietcrisis zich in oktober 2008 in volle hevigheid manifesteerde zijn de gevolgen voor de Nederlandse en Belgische maakindustrie in november en december voelbaar geworden. Vooral de consumentenelektronica en de automotive-industrie en hun toeleveranciers hebben te maken gekregen met een sterk dalende vraag naar luxe consumptie- en kapitaalgoederen. Omdat voor veel industriële bedrijven nog niet duidelijk is hoe lang het duurt voordat de vraag van eindklanten weer op gang komt hebben veel van deze bedrijven hun bestellingen niet geannuleerd, maar voor periodes van weken tot maanden doorgeschoven. Dit heeft voor onze handelsbedrijven de consequentie dat de orderportefeuilles nog goed gevuld zijn, maar ook dat de voorraden verouderen en het risico van incourantheid daarmee toeneemt. De installatiebedrijven, die capaciteit hebben gereserveerd voor verwachte opdrachten, hebben problemen met de bezetting door het doorschuiven of uitstellen van projecten. Naast een lagere marktvraag vindt ook een verstoring plaats vanuit de financiële markten. De beschikbare geldhoeveelheid voor investeringen en herfinancieringen is in de loop van 2008 en begin 2009 aanzienlijk verminderd. Ook de onzekerheid over kredietwaardigheid en het afnemende vertrouwen bij kredietverzekeraars is zichtbaar geworden in het verlagen of intrekken van krediet­limieten op klanten. Als gevolg van de financiële verkrapping wordt inmiddels een toenemend aantal faillissementen geconstateerd, echter tot op heden met nauwelijks directe nadelige financiële gevolgen voor onze bedrijven. Dit mag echter als een korte termijn succes worden gezien, want een failliete klant kan in 2009 geen bestellingen meer plaatsen of opdrachten geven.

De infrastructuurmarkt (transport van mensen, goederen en energie, waterbehandeling) heeft in 2008 het meest stabiele beeld getoond. De behoefte aan een grotere capaciteit van de bestaande infrastructuur voor schoon water en energie neemt nog altijd toe. Dit biedt voor enkele installatiebedrijven en handelsonder­nemingen uit de Batenburg Groep een stabiele bron van opbrengsten hoewel een aanzienlijk deel van de opdrachten in deze markt via aanbestedingen wordt verkregen. Ook in deze markt kunnen onze bedrijven zich onderscheiden op het gebied van toepassingsgerichte kennis. Een goed voorbeeld hiervan is de door HPR Techniek ontwikkelde oplossing voor internetbehuizingen in de Thalys. In de water- en energiewereld is al enige jaren sprake van een consolidatietendens. De verzelfstandiging van de netwerkbedrijven in de energiesector zal verder gestalte krijgen als gevolg van de Wet Onafhankelijk Netbeheer (Splitsingswet). Als gevolg van deze wet mogen met ingang van 2011 energieproductie-, handels- en leveringbedrijven niet langer tot dezelfde groep behoren als de netwerkbedrijven. Daarnaast zijn de hoogspanningsactiviteiten groter dan 110 kV met ingang van 2009 ondergebracht bij TenneT. De verwachting is dat door de toenemende behoefte aan energie de komende jaren geïnvesteerd wordt in uitbreiding van de netwerken. Voorts is er een probleem dat producenten van duurzame stroom deze niet aan het energienet kunnen leveren omdat de capaciteit van het net niet toereikend is. Onze installatiebedrijven en handelsondernemingen zijn, veelal in combinatie met gespecialiseerde partners, goed in staat de complexe en grootschalige projecten in deze sectoren uit te voeren. Met de toenemende vraag naar water en energie en de beperkte conjunctuurgevoeligheid van deze markten achten wij het van belang in deze sectoren de komende jaren een meer dan gemiddelde groei te realiseren. Daarnaast bieden ook de aanleg van Maasvlakte II en investeringen in het Rotterdamse havengebied de nodige mogelijkheden en kansen.

Installatiegroep
Koldijk heeft het jaar van het 80-jarig bestaan afgesloten met een hogere omzet en een hoger resultaat dan in 2007. Mede als gevolg van het hoge activiteitenniveau en het daarmee gepaard gaande beslag op de liquide middelen is veel aandacht uitgegaan naar de voorfinanciering op werken. De laatste jaren is het deel van de relatieomzet stevig gegroeid ten opzichte van het deel dat uit aanbestedingen wordt verkregen. Ook zijn in 2008 enkele design- en constructopdrachten met een behoorlijke omvang verworven die doorlopen in 2009.
Beenen heeft 2008 afgesloten met een hogere omzet en resultaat, maar kijkt toch terug op een wat moeizaam verlopen jaar. Vooral in de tweede helft van 2008 heeft de planning van de bezetting door het verschuiven van opdrachten in de tijd de nodige aandacht gevraagd. Industriële klanten hebben geplande werken voor onbepaalde tijd doorgeschoven als gevolg van de afgenomen productie of problemen met de financiering van de projecten. In 2009 is het uitbreiden van de service­­acti­vi­teiten een belangrijk speerpunt.
Hoogendoorn heeft een goed jaar achter de rug met een licht hogere omzet en een hoger rendement. De aanzienlijke stijging van energieprijzen heeft een remmend effect gehad op de investeringen van tuinders. Dit is nog versterkt door de kredietcrisis die de investeringsmogelijkheden beperkt. Desondanks heeft Hoogendoorn Growth Management rond de zomer 2008 met succes de nieuwe iSii procescomputer geïntroduceerd. Het onderdeel JB Systems heeft hinder ondervonden van de krapte op de arbeidsmarkt voor engineers. Daarom is een samenwerkings­verband afgesloten met een Indiaas bedrijf dat software engineers levert die in Nederland worden ingezet. Data Vision tot slot, levert camerasystemen en oplossingen in de machine vision markt. Nu camerasystemen steeds meer een commodity worden, zal het belang van het leveren van klantspecifieke oplossingen toenemen.
Schekman heeft bij een lagere omzet een beter resultaat behaald dan in 2007. Het achterblijven van de omzet is vooral het gevolg van projecten die zijn doorgeschoven naar begin 2009. Ondanks het feit dat dit tot enige problemen heeft geleid bij de bezetting in de laatste maanden van 2008, is de werkvoorraad voor begin 2009 daarmee goed. Schekman verlaagt haar afhankelijkheid van aanbestedingen door semi-overheidsinstellingen door met bouwkundige aannemers in te spelen op de vraag naar turn-key projecten.
Van Dalen Installatietechniek kende een moeizaam jaar waarbij de omzet is gedaald en het resultaat onder druk heeft gestaan. De lagere omzet is bewust nagestreefd na de onstuimige groei in 2007. Het selectiever aannemen van werken moet bijdragen aan een beter beheersbare uitvoering en resultaatontwikkeling.
Sparreboom heeft wederom goed gepresteerd met een hogere omzet en winst in 2008. De omzetgroei is voornamelijk tot stand gekomen door de uitvoering van meer kleinschalige werken zoals het vervangen van brandmeldinstallaties, beheer- en inspectieopdrachten en kleine uitbreidingen en verbouwingen bij veelal vaste relaties. Er wordt met succes ingespeeld op de toenemende vraag naar veiligheidsystemen voor de openbare ruimte en advisering op het gebied van energiemanagement.
IJsselmuiden staat er aan het einde van 2008 aanzienlijk beter voor dan aan het begin van dat jaar. De eerste helft van 2008 is verliesgevend verlopen, mede veroorzaakt door uitvoering- en coördinatieproblemen op onderhanden werken. Er is opnieuw ingegrepen in de organisatie en op sleutelposities is deze versterkt. Bij aanvang van 2009 is er nog één groot project onderhanden dat tegen slechte condities is aangenomen in 2007. De ordervoorraad is op peil gebracht waardoor de vooruitzichten voor de bezetting in 2009 gunstig zijn.
Wisse presteert goed in het eerste volle jaar in de Batenburg Groep en draagt naar verwachting bij in het resultaat. De omzet is enigszins lager dan in 2007, vooral als gevolg van een gemiddeld lager personeelsbestand. In de goede marktsituatie in 2007 en 2008  is een aantal directe medewerkers  als ZZP’ er voor zichzelf begonnen. Met name het werven van jonge medewerkers en het krijgen van leerlingen heeft daarom de nodige aandacht.

Handelsgroep
Seher Nederland heeft in 2008 de omzet en daarmee het resultaat op een lager niveau zien uitkomen dan in het voorgaande jaar. Desondanks is wederom een goed rendement behaald. Einde 2008 heeft Seher de interne organisatie aangepast en is van vijf naar drie divisies gegaan. Het in 2007 overgenomen Daelman Systems is inmiddels geïntegreerd in de divisie Energietechniek. De omzet van dit nieuwe onderdeel is in 2008 goed doorgelopen. De divisie Elektrotechniek & Elektronica heeft het moeilijker gehad in 2008. De lagere omzet kan vooral worden toege­schreven aan een bijna tot stilstand gekomen vraag vanuit de halfgeleiderin­dustrie en aan barrières die door de netwerkbeheerders zijn opgeworpen aan tuinders om energie terug te leveren aan het distributienet. De afzet van compleet ingerichte transformatorstations is hierdoor gedaald. Bij de divisie Bevestigingstechniek zijn de gevolgen van de kredietcrisis voelbaar vanaf het vierde kwartaal van 2008, in het bijzonder bij klanten in de automotive industrie.
Seher België levert bevestigingsmaterialen en thermal management producten aan de Belgische industrie. Na een goed verlopen eerste halfjaar is de economische teruggang ook hier in de loop van 2008 voelbaar geworden. De impact is dermate groot geweest dat een aanzienlijk deel van de Belgische industrie rond de jaarwisseling meerdere weken gesloten is geweest. Na de jaarwisseling komt de vraag slechts langzaam op gang en is de gemiddelde bestelgrootte aanzienlijk lager dan voorheen.
Bevar heeft het resultaat zien dalen bij een vergelijkbare omzet als in 2007. In september zijn de activiteiten van TIP overgenomen en geïntegreerd met Bevar. In verband met de hoge kwaliteit van de leverperformance en de afhankelijkheid van klanten van de just in time belevering door Bevar is veel energie en geld gestoken in het voorbereiden van de overgang op een nieuw ERP-systeem. Bevar levert hoofdzakelijk aan de maakindustrie in Nederland, waarvan een aanzienlijk deel wordt afgezet in de automotive industrie. Vanaf de laatste maanden in 2008 is de teruggang in de vraag sterk voelbaar.
HPR Techniek heeft omzet en resultaat zien toenemen in 2008. Einde 2007 heeft HPR een vertegenwoordiging op het gebied van weerstanden overgenomen van zusterbedrijf Seher en deze toegevoegd aan de eigen productie en verkoop van weerstanden. Daarnaast is een stevige groei gerealiseerd op het gebied van procestechniek en controllers. Met gerichte kleine acquisities is de marktpositie de laatste jaren verstevigd.
TPC laat een bevredigende gang van zaken zien in het eerste volledig jaar binnen de Batenburg Groep. De omzet heeft zich gedurende een groot deel van het jaar positief ontwikkeld. In het vierde kwartaal is de orderontvangst doorgelopen, maar is het afroepniveau van industriële klanten gedaald. Door de aanschaf van een extra SMD-machine verloopt het productieproces sinds medio 2008 efficiënter en is TPC in staat een nog betere kwaliteit te leveren.

Genomen maatregelen in 2008
Zoals aangegeven is het resultaat in de tweede helft van 2008 vergelijkbaar met dezelfde periode in 2007. De samenstelling is echter anders. De winstbijdrage van de installatiebedrijven is significant toegenomen. De handelsondernemingen hebben met hun vroegcyclische klanten in 2008 al invloed ondervonden van de recessie en hebben 2008 afgesloten met een lager resultaat en een lagere order to bill ratio dan in 2007. In de installatietechniek is bij de op de utiliteitsbouw-gerichte bedrijven de werkvoorraad nog goed gevuld, maar is het aantal inleenkrachten al behoorlijk gereduceerd. Vooral de installatiebedrijven met industriële opdrachtgevers ondervinden dat opdrachten worden uitgesteld.
Vanuit rendementsoverwegingen zijn al in 2008 de nodige toekomstgerichte maatregelen genomen om onderdelen van de Batenburg Groep efficiënter in te richten. Hoogendoorn Growth Management heeft besloten haar verkoopactiviteiten nog meer via dealerkanalen te laten verlopen. Daarom zijn vestigingen in Frankrijk en Engeland gesloten en is in Nederland het eigen installatieonderdeel Hoogendoorn Projects bij één van de dealers ondergebracht. Seher heeft haar activiteiten die voorheen over vijf afdelingen waren verspreid nu in drie afdelingen gebundeld. HPR Techniek heeft een gelijksoortige exercitie uitgevoerd. Met name bij de handels­bedrijven zijn ultimo 2008 minder mensen werkzaam als gevolg van het efficiënter organiseren van de processen en een kritische opstelling bij het vervullen van vacatures c.q. het vervangen van vertrokken medewerkers.